Các thương vụ hạ tầng trung tâm dữ liệu thường xuyên vượt mốc 10 tỷ USD, thậm chí thương vụ lớn nhất đạt tới 40 tỷ USD. Quy mô “khổng lồ” này đã khiến ngành bảo hiểm rơi vào tình thế “stress”…
Theo hãng tin CNBC, làn sóng đầu tư khổng lồ vào trung tâm dữ liệu AI đang định hình lại thị trường tài chính toàn cầu, khi Big Tech ngày càng phụ thuộc vào vốn tư nhân và các cấu trúc tài chính phức tạp. Quy mô dự án lên tới hàng chục tỷ USD không chỉ mở ra cơ hội mà còn đặt ngành bảo hiểm trước những thách thức chưa từng có, từ rủi ro tập trung tài sản, gián đoạn chuỗi cung ứng đến những bất ổn tiềm ẩn trong mô hình tài trợ.
DÒNG VỐN NGHÌN TỶ USD ĐỔ VÀO TRUNG TÂM DỮ LIỆU AI
Cơn sốt trí tuệ nhân tạo đang kéo theo một làn sóng đầu tư khổng lồ vào hạ tầng trung tâm dữ liệu trên toàn cầu. Theo ước tính của McKinsey & Company, tổng chi tiêu cho các trung tâm dữ liệu có thể chạm mốc 7.000 tỷ USD vào năm 2030. Đây được xem là một trong những chương trình đầu tư thời bình lớn nhất trong lịch sử nhân loại.
Tuy nhiên, điểm khác biệt của chu kỳ đầu tư lần này nằm ở cấu trúc tài chính. Nếu trước đây các “hyperscaler” như các tập đoàn công nghệ lớn có thể tự tài trợ phần lớn dự án, thì hiện nay quy mô vốn đã vượt xa khả năng cân đối của họ. Thay vào đó, các công ty công nghệ đang ngày càng dựa vào vốn cổ phần tư nhân, tín dụng tư nhân và các khoản vay nợ để tài trợ cho việc xây dựng trung tâm dữ liệu.
Thực tế cho thấy, các thương vụ hạ tầng trung tâm dữ liệu tư nhân trong năm qua thường xuyên vượt mốc 10 tỷ USD, theo dữ liệu từ Preqin. Đáng chú ý, thương vụ lớn nhất đạt tới 40 tỷ USD, với sự tham gia của liên danh gồm Nvidia, Microsoft, BlackRock và công ty AI xAI của Elon Musk trong thương vụ mua lại Aligned Data Centers.
Chính quy mô “khổng lồ” này đã khiến ngành bảo hiểm rơi vào tình thế bị “stress”. Theo ông Tom Harper từ Gallagher, việc dồn từ 10 đến 20 tỷ USD tài sản vào một địa điểm duy nhất tạo ra áp lực lớn lên năng lực cung cấp bảo hiểm của thị trường.
Trong quá khứ, các dự án trung tâm dữ liệu thường được xem là “rủi ro chất lượng cao” nhờ tiêu chuẩn xây dựng tiên tiến và công nghệ hiện đại. Tuy nhiên, khi quy mô mỗi dự án tăng vọt, thị trường bảo hiểm bắt đầu gặp khó khăn trong việc phân bổ năng lực bảo hiểm cho các tài sản tập trung với giá trị cực lớn.
Nếu như vào năm 2023, việc bảo hiểm cho một khuôn viên trung tâm dữ liệu trị giá 20 tỷ USD gần như là bất khả thi, thì đến năm 2026, đây đã trở thành chủ đề thảo luận thường xuyên giữa các bên trong ngành. Sự thay đổi nhanh chóng này phản ánh tốc độ phát triển chóng mặt của thị trường AI và áp lực thích ứng mà ngành bảo hiểm phải đối mặt.
PHỨC TẠP TRONG ĐÁNH GIÁ RỦI RO TRUNG TÂM DỮ LIỆU AI
Không chỉ quy mô, bản chất của các trung tâm dữ liệu AI cũng khiến việc đánh giá rủi ro trở nên phức tạp hơn nhiều. Các cơ sở này kết hợp cả tài sản bất động sản và công nghệ, từ hệ thống điện năng, làm mát cho tới các chip xử lý tiên tiến.
Theo ông Harper, những trung tâm này đặc biệt hấp dẫn đối với các nhà bảo hiểm do sử dụng “công nghệ tiên phong” và có tiêu chuẩn xây dựng rất cao. Tuy nhiên, rủi ro lại nằm ở sự tập trung giá trị: một cơ sở trị giá hàng chục tỷ USD đặt tại khu vực dễ xảy ra bão hoặc gió mạnh có thể khiến chi phí bảo hiểm tăng vọt.
Chuỗi cung ứng cũng là một yếu tố rủi ro đáng kể. Các nhà vận hành thường nhập khẩu thiết bị công nghệ giá trị cao từ nước ngoài và lưu trữ tạm thời tại các cơ sở không thuộc sở hữu hoặc vận hành của họ. Điều này tạo ra những “khoảng trống” về trách nhiệm và bảo hiểm.
Ở góc độ tài chính, mối lo lớn hơn nằm ở sự gia tăng của các cấu trúc tài trợ phức tạp và thiếu minh bạch. Ông Rajat Rana từ hãng luật Quinn Emanuel Urquhart & Sullivan cho rằng sự phát triển của tài chính trung tâm dữ liệu AI mang lại cảm giác “déjà vu”, gợi nhớ đến giai đoạn trước cuộc khủng hoảng tài chính 2008.
Theo ông Rana, hàng nghìn tỷ USD đang được rót vào các dự án với cấu trúc tài chính ngoài bảng cân đối, khiến mức độ minh bạch bị hạn chế. Điều này làm gia tăng rủi ro cho các nhà đầu tư hạ nguồn như quỹ hưu trí, công ty bảo hiểm hay các nhà quản lý tài sản khi họ có thể không nhận thức đầy đủ về mức độ tập trung rủi ro.
Mối lo ngại này không chỉ mang tính lý thuyết. Vào đầu năm nay, bốn thượng nghị sĩ Mỹ đã kêu gọi điều tra việc các tập đoàn công nghệ sử dụng các thị trường nợ phức tạp và thiếu minh bạch để huy động lượng vốn khổng lồ. Họ cảnh báo rằng gánh nặng nợ lớn có thể dẫn đến những tổn thất mang tính hệ thống, gây bất ổn cho toàn bộ nền kinh tế.
Song song đó, làn sóng mua bán – sáp nhập (M&A) trong lĩnh vực trung tâm dữ liệu cũng đang khiến các công ty luật và dịch vụ chuyên nghiệp “quá tải”. Các doanh nghiệp ngày càng phải xây dựng đội ngũ chuyên trách, kết hợp chuyên môn từ bất động sản, năng lượng, viễn thông, tài chính, bảo hiểm đến an ninh mạng.
Công ty tư vấn Marsh McLennan đã thành lập một nhóm tư vấn chuyên biệt về hạ tầng số, đồng thời triển khai các sản phẩm bảo hiểm chuyên dụng như Nimbus – một cơ chế bảo hiểm trị giá hàng tỷ USD dành cho việc xây dựng trung tâm dữ liệu tại châu Âu.
“VÒNG XOÁY NỢ GPU” VÀ BÀI TOÁN CÂN BẰNG DÀI HẠN
Một trong những tranh luận lớn nhất hiện nay xoay quanh sự không đồng bộ giữa vòng đời tài sản và cấu trúc tài chính của trung tâm dữ liệu AI.
Trong khi các trung tâm dữ liệu có tuổi thọ hàng chục năm, thì vòng đời trung bình của GPU – thành phần cốt lõi – chỉ khoảng 7 năm. Sự chênh lệch này đặt ra thách thức lớn cho các nhà cho vay và bảo hiểm.
Công ty CoreWeave đã trở thành đơn vị tiên phong khi sử dụng GPU làm tài sản thế chấp để vay vốn. Gần đây, công ty này công bố đã huy động thành công 8,5 tỷ USD trong một thương vụ được xếp hạng đầu tư, cho thấy sức hút mạnh mẽ của mô hình tài chính mới này.
Tuy nhiên, ông Rana gọi đây là “vòng xoáy nợ GPU” – một khái niệm mô tả áp lực liên tục phải nâng cấp công nghệ. Khi các thế hệ chip mới ra đời, các trung tâm dữ liệu buộc phải đầu tư thêm, vay thêm để duy trì khả năng cạnh tranh. Điều này tạo ra một chu kỳ tài chính lặp lại, tiềm ẩn nguy cơ chuyển từ vấn đề vốn chủ sở hữu sang rủi ro tín dụng.
Ở góc độ cho vay, các tổ chức tài chính cũng bắt đầu thận trọng hơn. Theo ông Alex Wolfson, một nguyên tắc cơ bản trong tài trợ dự án là tuổi thọ tài sản phải dài hơn đáng kể so với thời hạn khoản vay. Tuy nhiên, đặc điểm của GPU đang làm lung lay nguyên tắc này.
Để giảm thiểu rủi ro, các bên cho vay đang thiết kế cấu trúc khoản vay chặt chẽ hơn, trong khi các công ty bảo hiểm phải sáng tạo với các hợp đồng “may đo”, bao gồm cả cơ chế định giá tài sản.
Dù vậy, không phải tất cả đều nhìn nhận bức tranh theo hướng tiêu cực. Một số doanh nghiệp, như Gallagher, cho rằng vòng đời GPU đang dần được kéo dài, đồng thời các trung tâm dữ liệu mới được thiết kế theo hướng mô-đun hóa, giúp dễ dàng thay thế và nâng cấp thiết bị.
Ngoài ra, sự phát triển của các công cụ tài chính như chứng khoán hóa tài sản và chứng khoán thế chấp thương mại cũng đang mở ra nguồn vốn mới, hỗ trợ duy trì đà tăng trưởng của thị trường.
Tuy nhiên, như ông Rana nhấn mạnh, dù thị trường có “hạ cánh mềm” hay không, các tranh chấp pháp lý gần như là điều không thể tránh khỏi. Những bất đồng về giá trị tài sản, hợp đồng thuê và cấu trúc tài chính đã bắt đầu xuất hiện – và có thể chỉ là khởi đầu của một chu kỳ điều chỉnh mới.
Nguồn: VnEconomy.vn