Hành trình phát triển ngành bán dẫn Việt Nam là câu chuyện của một sự chuyển dịch chiến lược dài hơi, từ chấp nhận đứng ở phần “ngọn” chuỗi cung ứng toàn cầu đến khát vọng từng bước nắm giữ công nghệ lõi ở phần “gốc”.
Việt Nam chính thức xuất hiện trên bản đồ bán dẫn thế giới từ năm 2006 với sự kiện Intel nhận giấy phép đầu tư, và đến năm 2010, nhà máy trị giá 1 tỷ USD tại Khu Công nghệ cao TP. Hồ Chí Minh đi vào hoạt động. Đây là cú hích lớn, đưa Việt Nam trở thành điểm đến hấp dẫn của dòng vốn FDI công nghệ cao. Tuy nhiên, vai trò của Việt Nam khi đó chủ yếu tập trung ở khâu ATP (lắp ráp, kiểm thử, đóng gói) – công đoạn có giá trị gia tăng thấp nhất trong chuỗi giá trị bán dẫn, thâm dụng lao động và ít chuyển giao công nghệ lõi.
Song song với dòng vốn ngoại, Việt Nam cũng có những nỗ lực nội sinh đáng ghi nhận, tiêu biểu là Trung tâm Nghiên cứu và Đào tạo Thiết kế Vi mạch (ICDREC) thuộc ĐHQG TP. Hồ Chí Minh với khát vọng thiết kế chip “Make in Vietnam”. Dù đã tạo ra những con chip đầu tiên, nhưng do thiếu hệ sinh thái đồng bộ và thị trường đủ lớn, các sáng kiến này chưa thể bứt phá. Trong một thời gian dài, Việt Nam gần như “ngủ đông” ở vùng trũng của chuỗi giá trị, hài lòng với vai trò gia công.
Bối cảnh toàn cầu thay đổi mạnh mẽ sau đại dịch Covid-19 và căng thẳng địa chính trị đã làm đứt gãy chuỗi cung ứng, biến bán dẫn trở thành “dầu mỏ mới” và là vấn đề an ninh quốc gia của các cường quốc. Trước cơ hội lịch sử đó, đặc biệt trong giai đoạn 2023–2025, Việt Nam đã có sự chuẩn bị chiến lược bài bản và quyết liệt.
Đảng và Nhà nước thể hiện quyết tâm chính trị chưa từng có với Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Chính phủ tiếp đó xác định bán dẫn là một trong 11 nhóm công nghệ chiến lược. Thông điệp “Việt Nam lựa chọn con đường khó nhưng bền vững để làm chủ công nghệ lõi” được khẳng định rõ ràng ở cấp cao nhất, không chỉ trên văn bản mà bằng hành động cụ thể thông qua ngoại giao công nghệ và thu hút đầu tư vào các phân khúc giá trị cao.
Giai đoạn 2023–2025 được xem là thời kỳ tích lũy “nội lực”: hoàn thiện hành lang pháp lý, đào tạo nhân lực, chuẩn bị hạ tầng và hình thành hệ sinh thái. Dấu mốc quan trọng là việc thành lập Trung tâm Quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn – một “bệ đỡ” then chốt giúp doanh nghiệp Việt rút ngắn chi phí và thời gian đưa chip từ thiết kế ra thị trường.
Đầu năm 2025, ngành bán dẫn Việt Nam chính thức sang trang mới với hai sự kiện mang tính lịch sử. Viettel khởi công nhà máy chế tạo chip bán dẫn đầu tiên tại Việt Nam, tập trung vào công đoạn front-end (chế tạo wafer) – khâu khó nhất, có giá trị gia tăng cao nhất. Gần như đồng thời, FPT công bố thành lập nhà máy kiểm thử và đóng gói tiên tiến tại Bắc Ninh, hoàn thiện chuỗi khép kín từ thiết kế đến sản xuất thành phẩm do doanh nghiệp Việt làm chủ. Sự hợp tác giữa Viettel và FPT trong phát triển chip AI on Edge cho thấy tinh thần liên kết, hình thành hệ sinh thái bán dẫn quốc gia.
Phát triển bán dẫn là một cuộc marathon dài hạn, đầy thách thức về công nghệ và vốn. Tuy nhiên, với sự đồng lòng từ cấp lãnh đạo cao nhất đến các tập đoàn công nghệ chủ lực, Việt Nam đang từng bước khẳng định vị thế mới: từ quốc gia gia công phần cứng trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu. Ngành bán dẫn được kỳ vọng sẽ trở thành động lực chiến lược, giúp Việt Nam bứt phá khỏi bẫy thu nhập trung bình và ghi dấu ấn trên bản đồ công nghệ cao thế giới.
(Nguồn: dantri.com.vn)